Arch Linux (Türkçe)

From ArchWiki
Çeviri Durumu: Bu makale, Arch Linux makalesinin çevirisidir. Son çeviri tarihi: 2022-05-30. Eğer makalenin İngilizce sürümünde değişiklik yapılmış ise çevirinin senkronize edilmesine yardımcı olabilirsiniz. Ayrıca çevirmen ekibimize katılmak için Telegram grubumuzu ziyaret edebilirsiniz.

Arch Linux, bağımsız bir şekilde geliştirilmiş, x86-64, genel kullanıma uygun bir GNU/Linux dağıtımıdır. Arch, yuvarlanan sürüm modelini takip ederek birçok yazılımın en güncel ve stabil sürümlerini sunmaya gayret eder. Varsayılan kurulum temel ve minimal bir sistem sağlar, sonrasında kullanıcı tarafından sadece kasten gerekli olan şeyler eklenir.

İlkeler

Yalınlık (Sadelik)

Arch Linux sadeliği gereksiz eklemeler ve değişikliklerin olmaması şeklinde tanımlar. Yazılımlar kullanıcıya, geliştiricilerinin yayınladığı şekli ile (upstream) sunulup dağıtıma özgü (aşağı akım yani downstream) oldukça az değişiklik yapılır: güncel kodda (upstream) kabul edilmemiş yamalardan kaçınılır ve Arch'ın aşağı akım (downstream) yamalarının neredeyse tamamı güncel koddan alınan (backport) ve projenin sonraki sürümünde kullanılmayacak olan hata düzeltmelerinden ibarettir.

Benzer bir şekilde Arch, güncel kod tarafından sağlanan yapılandırma dosyalarını, sistem dosya yollarını ayarlamak gibi dağıtıma özgü sebeplerle sınırlı olacak şekilde temin eder. Örneğin bir paket indirildiği için bir servisi açmak gibi özedimsel (automation) özellikler eklemez. Paketler, ciddi bir ziyan durumunda, disk alanı kurtarmak gibi çok güçlü avantajlar söz konusu olduğunda bölünürler. GUI (grafiksel kullanıcı arayüzü) ile yapılandırmaya yardımcı olan araçlar resmî olarak sağlanmaz; bu şekilde kullanıcılar, sistem yapılandırmalarının çoğunu metin düzenleyici ve kabuk (shell) üzerinden yapmaya teşvik edilir.

Çağdaşlık

Arch Linux, dizgesel (systemic) paket bozulmaları makul surette önlenebildiği sürece yazılımlarının en güncel ve sistematik sürümlerini idame ettirmeye gayret eder. Yuvarlanan sürüm temelli bir sistem olması ile bir kez indirip devamlı güncelleme alma olanağı sağlar.

Arch, GNU/Linux kullanıcılarının yararlanabileceği birçok yeni özelliği içerir. Bunlara başlatma (init) sistemi olarak systemd, modern dosya sistemleri, LVM2, yazılımsal RAID, udev desteği, initcpio (mkinitcpio ile) ve mevcut en güncel çekirdekler de dahildir.

İşlevselcilik

Arch fikre dayalı bir dağıtımdan ziyade işlevselliğe dayalı bir dağıtımdır. Bahsedilen ilkeler ise sadece işe yarar önerilerdir. En nihayetinde tasarım kararları, her biri ayrı ayrı değerlendirilecek şekilde, geliştirici oy birliği ile verilir.

Çeşitli Arch Linux depolarındaki birçok paket ve yapım betikleri (build script), tercih edenler için özgür ve açık kaynak kodlu yazılımlar sunmakla birlikte, işlevselliği ideolojiye tercih edenler için özel mülk yazılım paketleri de sunar.

Kullanıcı merkeziyetçilik

Çoğu GNU/Linux dağıtımı daha kullanıcı dostu olmaya çabalarken, Arch Linux hep kullanıcı merkeziyetçi olmuştur ve öyle kalmaya devam edecektir. Arch, olabildiğince çok kullanıcıyı kendine çekmeye çalışmak yerine, ona katkıda bulunanların ihtiyaçlarını karşılamayı hedeflemektedir. Hedeflenen kitle, uzman GNU/Linux kullanıcıları veya kendin yap tutumuna sahip, gerekli dokümanları okuyup kendi sorunlarını çözebilecek kullanıcılardır.

Tüm kullanıcıların dağıtıma katkıda bulunması teşvik edilir. Hataların (bugs) bildirilmesi ve düzeltilmesine yardım edilmesi oldukça kıymetlidir ve paketleri veya çekirdek (core) projeleri iyileştiren yamalar takdir edilir: Arch geliştiricileri gönüllülerden oluşur ve aktif olarak katkıda bulunan kişiler genellikle kendilerini takımın bir parçası olarak bulurlar. Archerlar (Archers) özgürce Arch User Repository'a paket katkısında bulunabilir, ArchWiki dokümantasyonunu iyileştirebilir; forumlarda, posta listesinde veya IRC kanallarında başkalarına teknik destek sağlayabilir veya fikir alışverişinde bulunabilirler. Arch Linux dünya çapında birçok kullanıcı tarafından tercih edilen bir işletim sistemidir. Birçok farklı dilde dokümantasyon sağlayan ve yardımda bulunan çokça uluslararası topluluğa sahiptir.

Çok yönlülük

Arch Linux her amaca uygun bir dağıtımdır. Kurulum akabinde sadece komut satırı ortamı sağlanır; istenmeyen ve gereksiz paketleri silmekle uğraşmak yerine kullanıcalara, resmî depolar tarafından sunulan ve x86-64 mimarisine uygun yüksek kaliteli binlerce paket ile kendi sistemlerini kurabilme imkânı sunulur.

Arch'ın yuvarlanan sürüm modeli pacman tarafından desteklenir; pacman, hafif, basit ve hızlı bir paket yöneticisidir ve tüm sistemi tek bir komut ile sürekli olarak güncelleme olanağı verir. Arch aynı zamanda paketleri kaynaktan derlemeyi ve kurmayı kolaylaştırmak için ports benzeri bir sistem olan Arch Yapım Sistemi'ni sunar, ve bu sistem de aynı şekilde tek bir komut ile senkronize edilebilir. Ek olarak, Arch User Repository topluluk tarafından sağlanan, kurulabilir paketleri, makepkg ile kaynaktan derlemek için binlerce PKGBUILD betiği sağlar. Kullanıcılar aynı zamanda kendi özel depolarını oluşturup kolayca idame ettirebilirler.

Geçmiş

Arch topluluğu büyüyüp olgunlaşmış, en popüler ve etkili Linux dağıtımlarından biri hâline gelmiştir ve yıllar içinde aldığı ilgi ve inceleme de bu konumunu ispatlamıştır.

Arch geliştiricleri karşılıksız yarı zamanlı katılımcılardır ve Arch Linux üzerinden gelir elde etmek gibi bir beklentileri yoktur, bu yüzden özgür ve ücretsiz kalacaktır. Arch'ın geliştirilme tarihi hakkında detayları incelemeye meraklı olanlar Internet Archive Wayback Machine'de Arch girdisi ve Arch Linux Haber Arşivi sayfalarını gözden geçirebilir.

Erken yıllar

Judd Vinet, Kanadalı yazılımcı ve nadiren gitarist, 2002'nin başlarında Arch Linux'u geliştirmeye başlamıştır. İlk resmî yayını Arch Linux 0.1'dir ve 11 Mart 2002'de çıkmıştır. Slackware'in, BSD'nin, PLD Linux'un ve CRUX'un zarif basitliğinden ilham almış ve buna rağmen o zamanlarki paket yönetimi yoksunluğu sebebiyle hayal kırıklığına uğramış olmasıyla Vinet, o dağıtımlar ile benzer ilkelere sahip bir dağıtım oluşturmuştur. Aynı zamanda da paketlerin kurulumunu, kaldırılmasını ve güncellenmesini otomatik olarak ele alan pacman adında bir paket yöneticisi yazmıştır.

Ara yıllar

Erken Arch topluluğu forum başlıklarına, kullanıcılara ve hata bildirilerine dair bu grafikte de görülebileceği gibi sabit bir şekilde büyümüştür. Dahası, ilk günlerinden beri açık, arkadaşça ve yardımsever bir topluluk şeklinde anılmıştır.

ArchWiki'nin doğuşu

8.07.2005'te ArchWiki ilk olarak MediaWiki motoru üzerine kurulmuştur.

A. Griffin döneminin başlangıcı

2007'nin sonlarında, Judd Vinet, Arch geliştiricisi olarak aktif katılımda bulunmayı bırakmış ve dizginleri Amerikan yazılımcı, Phrakture olarak da bilinen Aaron Griffin'e sorunsuz bir şekilde transfer etmiştir.

Arch Kurulum Betikleri

15.07.2012'de yayınlanan kurulum imajı, menü temelli Arch Installation Framework (AIF)'ten desteğini çekmiş ve Arch Kurulum Betikleri'ni (arch-install-scripts) kullanmaya başlamıştır.

systemd dönemi

2012-2013 arasında geleneksel System V başlangıç sistemi systemd ile değiştirilmiştir.[1][2][3][4]

i686 desteğinin çekilmesi

25.01.2017'de geliştiriciler arasında ve toplulukta azalan popülaritesi sebebiyle i686 mimarisinden desteğin çekileceği duyurulmuştur. Kasım 2017'nin sonunda tüm i686 paketleri yansımalardan kaldırılmıştır.

Proje Lideri rolünün gözden geçirilmesi ve seçim

2020'nin başında, takım gayretiyle, Arch Linux ekibi gelecek liderleri belirlemek için yeni bir süreç düzenlemiş ve DeveloperWiki:Project Leader sayfasında belgelemişlerdir.

Aaron Griffin'in görevinden istifa etmeye karar vermesinden sonra, yeni birinin başa gelmesi için oylama yapılmıştır ve 24.02.2020'de sonuçlar yayınlanmış olup Levente Polyak yetkili olarak seçilmiştir.